In mijn persoonlijke en professionele zoektocht ben ik erachter gekomen dat in onze onprettige gevoelens in het hier en nu vaak pijn uit het verleden zit verstopt. We bewegen er vaak onbewust van weg. Wanneer je steeds meer je aandacht naar binnen beweegt en je emoties doorvoelt, merk je op dat het weg bewegen van je gevoel verschillende reactiepatronen kent. In deze blog leg ik de nadruk op het ontstaan en de uitwerking van die verschillende maniertjes en gedrag. Tijdens ons opgroeien van ongeveer – 0 tot en met 10 jaar vormen we ons karakter. We lopen in interactie met onze opvoeders en directe omgeving verschillende ontwikkelingsstadia door. Deze menselijke ontwikkeling is gekoppeld aan vijf basisbehoeften: veiligheid, afstemming, ruimte, vrijheid en vitaliteit. Onze ouders hebben ons met de beste bedoelingen opgevoed, maar worstelden vaak bewust of onbewust met hun eigen problemen en onvermogen. Hierdoor zijn er verstoringen ontstaan op verschillende gebieden in onze ontwikkeling.

Naast de ontwikkeling die we in interactie met onze opvoeders doorlopen, zijn we als baby en kind bovendien afhankelijk van diezelfde opvoeders. Je kunt je misschien voorstellen dat een klein kind, dat afhankelijk is van zijn ouders, in eerste instantie veel stress ervaart bij het onvermogen en de problemen van zijn ouders. Deze stress creëert gevoelens als boosheid, irritatie of frustratie. Of zorgt voor paniek, angst of ongerustheid. En als de stress aanhoudt, kan het zelfs tot dissociatie, afwezigheid, depressie of machteloosheid leiden. Juist door die enorme afhankelijkheid hebben we een sterk overlevingsinstinct en aanpassingsvermogen. De pijn die het onvermogen van onze ouders veroorzaakt, wordt uiteindelijk onderdrukt door een samenspel van reactiepatronen. Dit samenspel wordt als vaste bedrading opgeslagen in onze hersenen en autonome zenuwstelsel. Ons overlevingsmechanisme.

Als volwassenen worden we onbewust geleid door de verstoringen uit het verleden. Bijvoorbeeld iemand heeft als kind onvoldoende vrijheid ervaren en durfde zich niet te uiten, omdat een ouder het kind telkens de mond snoerde. Dat deed toen pijn. Het kind heeft zich aangepast aan de situatie zoals ik hierboven heb uitgelegd. Dat wat we niet hebben kunnen ontwikkelen, blijven we tegenkomen in ons leven. Zo werkt ons systeem. Je ziet bijvoorbeeld vaak dat we een partner kiezen die op één van onze ouders lijkt. Of komen telkens weer in situaties terecht waarin we dezelfde ‘problemen’ tegenkomen. De geschiedenis herhaalt zich.

Als klein meisje heb ik vooral onvoldoende vrijheid gevoeld om te zijn wie ik was. Mijn gevoeligheid en kracht waren vaak lastig voor mijn ouders. Als automatische reactie maakte ik me vaak te klein. Behoeften en oordelen van anderen kon ik heel goed voelen. Als een kameleon paste ik me onbewust aan de behoefte van de ander aan. Dit ging vaak ten koste van mijn zichtbaarheid, energie en grenzen. Omdat thuis niet echt een thuis was, voelde ik meer afhankelijk van mijn omgeving. Ik durfde ook daar mezelf niet werkelijk te laten zien. Aardig gevonden worden door mijn omgeving was noodzakelijk. Dit ging vaak ten koste van mijn kwetsbaarheid en wederkerigheid. De diepere pijn van boosheid en angst door verwaarlozing en afwijzing kon ik nog niet voelen. Bovendien ontwikkelde ik onbewust maniertjes hoe ik extern wel bevestiging kreeg. Aandacht van jongens door het inzetten van mijn genotzuchtige prinses of de presteerder door hard te werken en later in mijn leven maar te blijven studeren. Met mijn persoonlijkheid ging ik de wijde wereld in met alle ervaringen van dien. Deze ervaringsverhalen kun je lezen in mijn levensverhaal, mijn zoektocht naar vrijheid. https://www.devrijekameleon.nl/wp-content/uploads/2018/12/De-Vrije-Kameleon-zoektocht-naar-vrijheid..pdf

Niemand is vrij van ontwikkeltrauma. We hebben het allemaal. Moest het kind als grote zus (omdat moeder het te zwaar had) voor alle kleine broertjes en zusjes zorgen, dan is het volwassen geworden kind waarschijnlijk heel erg zorgzaam. Een hele mooie kwaliteit. Ze kan veel dragen van anderen, maar kan zich schuldig voelen als zij voor zichzelf kiest. Dus doet ze dat vaak niet. Ze stelt geen grenzen en onderdrukt regelmatig haar gevoelens en houdt de energie binnen. Als ze deze automatische reactie telkens weer onbewust inzet, kunnen er lichamelijke klachten ontstaan. Het gaat nog veel dieper dan dat, want haar moeder heeft het niet voor niets zwaar. Als je terugkijkt in de geschiedenis van onze ouders en voorouders kom je vaak veel trauma en de effecten daarvan tegen. Bijvoorbeeld een vroeg overleden moeder of vader. De effecten daarvan op de alleenstaande ouder. De zoon die op de plek van de overleden vader kwam te staan waar alle aandacht naartoe ging. De hemel in werd geprezen. Later in zijn leven houdt hij die extra behoefte aan aandacht. Blijft erg gericht op zichzelf en vindt het ook lastig naar de ander uit te reiken. Of als je ouders jou vooral bevestigden in sporten en onvoldoende ruimte gaven je gevoelens te uiten, dan ben je waarschijnlijk heel sterk en sportief. Tegelijkertijd vind je het moeilijk jezelf te uiten en verberg je jouw gevoeligheid en kwetsbaarheid onder een groot sterk lijf.

Wat voor effect heeft dat op jouw kinderen? En wat hebben jouw ouders en voorouders meegemaakt waardoor zij zichzelf onbewust afsloten van hun gevoel? Ze zeggen dat tot wel zeven generaties terug de effecten van ontwikkeltrauma nog steeds in ons familie systeem voelbaar of zichtbaar zijn. Het kind dat meer stress ervaren heeft, is waarschijnlijk gevoeliger voor stress in de toekomst. De bandbreedte is smaller. Of iemand echt vastloopt, heeft met verschillende factoren te maken. Daar ga ik nu niet dieper op in.

Onze verschillende maniertjes vormen ons karakter gebaseerd op onder andere aanpassing aan onze omgeving. Boodschappen hoe het hoort en moet hebben we geïnternaliseerd naarmate we ouder worden. Ons werkelijke potentieel komt hiermee minder tot zijn recht. Onbewust zetten we delen van onszelf op de voorgrond en andere delen houden we verborgen. Hiermee creëren we onbewust onze eigen gevangenis. Hoe meer stress we ervaren, hoe meer we terugvallen op ons automatische samenspel van reactiepatronen.

In de huidige Corona tijd waarin onze menselijke basisbehoeften nog eens extra zwaar onder druk staan, waar we allemaal wel ergens een gevoeligheid hebben, is het niet zo gek dat mensen nog eens extra stress ervaren en meer in hun overleving schieten. Mensen in hun overleving zijn minder goed in staat stil te staan bij de gedachten en gevoelens van de ander. Dit creëert weer meer een actie – reactie dynamiek, polarisatie en onrust. Ze zijn ook minder verbonden met de eigen gevoelens en gedachten, waardoor ze gevoeliger zijn voor invloeden van buitenaf.

Zoals ik voor mezelf heb gedaan, maak ik soms ook met mijn klanten een karikatuur van herkenbare delen. Delen die zo groot zijn geworden dat ze er in vastlopen. Je kunt denken aan een terminator die maar doorgaat, weinig rust neemt, niet meer goed kan voelen en in een burn out is terecht gekomen. Of de boze heks die in een relatie heel erg kritisch is naar haar partner. Ze controleert veel en wijst gedrag af, maar eigenlijk wijst ze zichzelf af. De partner die zijn grenzen vanuit zijn opstandige kind probeert aan te geven en daar last van heeft. Een ander heeft weer een innerlijke slavendrijver. Gedachten die zich met alles bemoeien. Het moet altijd sneller en beter. Echt kunnen genieten of ontspannen is ver te zoeken. Het lichaam staat aan met als gevolg dat iemand steeds minder goed slaapt. Een moeder overste weet het altijd beter. Is heel snel in haar gedachten. Ze komt met allemaal to do lijstjes. In de samenwerking zorgt het ervoor dat de anderen steeds meer naar achteren gaan leunen. We hebben ook nog Bokito. Die wordt groot, koud en ijzig als iemand anders zijn of haar ruimte en vrijheid inneemt. En bijvoorbeeld Calimero die vaak denkt; ‘ik ben klein en jullie zijn groot en dat is niet eerlijk’. De clown die altijd zijn of haar best doet er een feestje van te maken. Of de vermijder die confrontaties uit de weg gaat. Veel van zich af laat glijden. Een kluizenaar die zich terugtrekt in zijn holletje. En dan hebben we nog de drama-queen, de rasoptimist, een pleaser, maar ook de zwartkijker of guru etc.

Herken je jezelf in één of meer van bovenstaande karikaturen? Of kun je er zelf één bedenken? Als je die van jezelf begint te ontdekken, is dat best confronterend. Met soms een beetje humor erbij wordt het ontmaskeren ook grappig en is acceptatie van jezelf dichterbij.

Gelukkig hebben we allemaal maskers. Als je durft te delen over jouw eigen gevangenis, jouw maniertjes, pijn en gevoelens die erbij vrijkomen, de verantwoordelijkheid niet meer bij de ander neerlegt of er geen verhaal meer van maakt, dan helpt jou dat bij het accepteren van jezelf. Je hoeft jezelf niet te veranderen. Alle maskers mogen er zijn. In het verleden hebben ze ons geholpen te overleven. Je accepteert jezelf zoals je bent. De leuke en minder leuke eigenschappen. Ook jouw schaduwkanten.

Mijn overleving om mijn gevoeligheid onzichtbaar te maken en de diepe angst voor afwijzing hebben me altijd weerhouden mijn gevoeligheid echt te laten zien en te uiten. Op het moment dat ik mijn gevoel werkelijk ben gaan doorvoelen, werden mijn maniertjes vanzelf minder strak. Er ontstond meer ruimte te zijn wie ik werkelijk ben. Echt niet zonder slag of stoot. Daar waar ik buiten mijn comfortzone stapte, ging alles aan en voelde ik veel onrust, negatieve gedachten en stemmetjes. Als ik het dan toch deed, voelde ik alle onrust verdwijnen en ontstond er juist kracht en rust.

Als we de aandacht wel naar binnen verplaatsen, kunnen we de tegenstellingen in onszelf helen en onszelf bevrijden van onze gevangenis. Je vertraagt, doorvoelt en merkt op. De samenwerking tussen jouw denken, voelen en lichaam herstelt zich. De stress die je ervaart en alles wat het activeert, weet je steeds beter zelf te reguleren. Jouw bandbreedte wordt hiermee vergroot. Je leert beter te luisteren naar wat je lichaam jou te vertellen heeft. Er ontstaat een innerlijke verbinding. Je reageert steeds minder automatisch. Er is minder afleiding. Je voelt, ziet en hoort meer. Jouw bewustzijn verruimt.

Sirpa van der Steen – Ilsink

Praktijk De Vrije Kameleon

The post Vrijheid in de praktijk: Blog 8: Jezelf ontmaskeren appeared first on De Vrije Kameleon.

Dit onderzoek heb ik uitgewerkt in verschillende fasen. Blogs 1 en 3 besteden aandacht aan de eerste fase, de aandacht naar binnen. Hiermee versterk je jouw innerlijke verbinding en grens je jezelf beter af. Naast de eerste fase is er een nieuwe balans nodig. Hoe verhoud je je vanuit die innerlijke vrijheid tot jouw omgeving? In blog 4 besteedde ik aandacht aan deze tweede fase, de aandacht van binnen naar buiten.

In deze blog besteed ik aandacht aan hoe je onderling een meer zuivere verbinding creëert. Wat ik veel om me heen zie gebeuren in relaties, gezinnen, families, teams, verschillende groepen waar mensen online of in het echt samenkomen, is dat we veel met elkaar in discussie gaan, strijd ervaren, elkaar afwijzen of onszelf voelen afgewezen. Wat er tussen mensen vaak mis gaat, is onvoldoende afstemming en teveel projectie.

FASE 3: (GROEPS)VERBINDING

Door onze geschiedenis en cultuur zit de angst voor afwijzing in velen van ons diep opgeslagen. We moe(s)ten aan allerlei regels voldoen. We weten en/of voelen heel goed aan welk gedrag in onze omgeving wordt geaccepteerd en welk gedrag niet? In afstemming met onze omgeving vergroten we delen van onszelf en houden we andere delen verborgen (onze schaduwkant). We zijn hiermee gericht op het ontvangen van liefde en erkenning uit onze omgeving. Met zijn allen houden we een omgeving in stand waarin we ons laten leiden door de gedachte dat er sprake is van goed of fout en waar of niet waar

Projectie

Wanneer je onvoldoende verbinding hebt met jezelf en teveel georiënteerd bent op jouw omgeving,  projecteer je oude ervaringen van afwijzing en gevoelens op de ander. Jij vult in hoe de ander zich voelt of je vult in hoe de ander naar jou kijkt en/of hoe de ander zich ten opzichte van jou voelt. Dat creëert bij jou bepaalde gevoelens en aanpassend gedrag. Het doorvoelen van die gevoelens is belangrijk, omdat jouw waarneming en de gevoelens die daarbij vrijkomen elkaar over en weer rechtvaardigen en bevestigen. Patronen herhalen zich, creëren dezelfde dynamiek, hetzelfde verhaal en uitkomst. Door onvoldoende bewustzijn hierop laten we ons verleiden tot automatische actie-reactie patronen. Voordat we door anderen kunnen worden afgewezen, wijzen we onszelf af en/ of wijzen op voorhand anderen af. We creëren een collectief gevoel van niet goed genoeg zijn en komen we niet tot ons ware potentieel. Een dynamiek die meer afstand van jezelf en anderen creëert.

Hoe creëer jij meer vrijheid in de verbinding met anderen?

Jezelf zuiver zichtbaar maken

Juist door het creëren van meer ruimte voor jouzelf en voor de ander, creëer je meer verbinding. In mijn vorige blog schreef ik over jezelf zuiver zichtbaar maken. Tijdens mijn lessen voor toekomstige social workers gebruikten we theorie van de ijsberg van McClelland om naar mensen te kijken. Ook binnen het programma van Over de streep (bekend van televisie), Challenge Day en Be The Change Movement (opgericht en ontwikkeld door Rich en Yvonne St John- Dutra) gebruiken ze de ijsberg als metafoor voor mensen.

Alles wat boven de waterlijn is, is zichtbaar. Een ijsberg is veel groter dan alleen dat stukje wat aan de oppervlakte zichtbaar is. Veel van de ijsberg is onder de waterlijn verborgen. In de praktijk laten wij mensen maar een klein percentage van onszelf zien. Wat jij van jezelf laat zien en wat je voor je omgeving verborgen houdt, is voor iedereen anders. Verborgen delen kunnen bijvoorbeeld gevoelens, ervaringen, behoeften, geheimen, geschiedenis, kracht etc. zijn. Wanneer je jouw eigen waterlijn laat zakken, laat je meer van jezelf zien. Een oefening waarin je bewust dingen onder de waterlijn met andere mensen deelt. In eerste instantie voelt dat kwetsbaar en spannend. Jouw innerlijke criticus laat van zich horen. Angst voor afwijzing en onrust laten zich voelen.

Naast jezelf zuiver zichtbaar maken, is met aandacht naar elkaar luisteren ook geen eenvoudige opgave. Vaak luisteren we vanuit ons eigen referentiekader en hebben de neiging de ander te willen ‘fixen’, advies te geven, te overtuigen of te veroordelen. Zuiver leren luisteren en waarnemen, vraagt bereidheid naast een ander te willen lopen ongeacht welke ontwikkeling ze op hun levenspad doormaken. Zonder hen te veroordelen, zonder de ander zich inadequaat te laten voelen, zonder te proberen de ander te veranderen, of te proberen de uitkomst te beïnvloeden. Wanneer we dit voor onszelf en elkaar kunnen opbrengen, openen we ons hart, bieden we onvoorwaardelijke steun, zonder oordeel en controle.

Afstemmen

Jouw eigen waterlijn laten zakken en zuiver waarnemen en luisteren, zijn belangrijke eerste stappen in het proces van groepsverbinding, maar hoe blijf je nou dichtbij jezelf als een ander of omgeving jou triggert? Iemand doet iets, waardoor jij een emotie voelt en normaal gesproken in automatische afweerreacties terecht komt. Naast de ervaring met die ander of omgeving, zit er een ervaring uit het verleden onder die deze emotie extra aanwakkert. In plaats van in die automatische afweerreacties terecht te komen, maak je alles wat je voelt en denkt in het moment zichtbaar. Dat wat je normaal gesproken verborgen houdt. Ik geef hieronder drie voorbeelden.

Je stuurt appjes. Ze worden wel gelezen maar je ontvangt geen reactie. Je merkt dat het je raakt. Je voelt onrust in je lijf en kan het niet meer loslaten. In plaats van in de trigger te stappen door bijvoorbeeld te piekeren, boos te worden, te negeren, te ‘stalken’, ga je bij jezelf naar binnen. Het raakt een oud programma van toen je nog een klein kind was. De aandacht die je toen tekort gekomen bent. Hoe zou je hier anders mee om kunnen gaan? Wat je ervaart, deel je met die ander zonder de ander verantwoordelijk te maken. ‘Als je mijn appjes niet leest, voel ik me onrustig.’ ‘Het raakt op dat moment allemaal oude delen in mij van tekort aan aandacht.’ Je kunt eventueel jouw behoefte daarin nog uitspreken. Soms wordt jouw boodschap ‘afgewezen’ omdat er onvoldoende kennis, bewustzijn of bereidheid is dit met jou aan te gaan. Mocht dit het geval zijn, dan ligt er voor jou een uitdaging om ook daarin niets op jezelf te betrekken en de reactie bij de ander te laten.

Er is een dominante mening aanwezig in een groep. Wanneer jouw werkelijkheid afwijkt van die mening, is het doodeng om deze zichtbaar te maken. Je bent bang om te worden afgewezen. In plaats van jezelf onzichtbaar te maken als automatische reactie, deel je jouw ervaring van angst in de groep en deel je jouw werkelijkheid toch. ‘Ik merk dat ik eigenlijk een hele andere mening heb dan deze groep.’ ‘Ik vind het daardoor ook spannend om die te delen omdat ik bang ben om er niet bij te horen.‘ Wanneer je dat doet, ontstaat er meer ruimte voor verschillende zienswijzen.

In een groep voel je je ongemakkelijk. Je zou graag wat meer van jezelf willen laten zien en merkt dat je de neiging hebt de groep als onveilig te bestempelen. Jezelf inhouden is de automatische reactie, maar laat dit niet gebeuren. Je weet dat dit te maken heeft met oude ervaringen waarin je niet gezien werd. Je deelt jouw ervaring in wat je ziet en voelt. ‘Ik merk dat ik graag vrijuit zou willen spreken, maar vind het eng om te worden beoordeeld. Ik heb de neiging mezelf in te houden’. ‘Nu ik dit uitspreek, voel ik onrust in mijn lijf en krijg het er warm van.’ Je zult je verbazen hoe positief je omgeving daar op reageert, want heel veel mensen herkennen dit.

Het is echt belangrijk dat voordat je deelt eerst alles doorvoelt. Zodat de lading van al die oude ervaringen en gevoelens wat is weggezakt. Voel ook goed of er onder het delen niet stiekem een verwachting naar de ander of omgeving op zit. Het delen zou dan ook als maniertje kunnen worden ingezet. Laat alle verwachtingen los. Het maakt je anders weer afhankelijk van de erkenning en liefde van anderen. We kunnen anderen of onze omgeving niet veranderen.

Samenvattend

Neem je gevoelens serieus in het contact met de ander. Creëer de ruimte voor wat voor jou belangrijk is. Verlaat jezelf niet meer om de ander tegemoet te komen. Raak niet meer verstrikt in projectie. Zorg dat je niet meer afhankelijk bent van de bevestiging of reactie van de ander. Met het werkelijk afstemmen op de ander, oriënteer je je op de ander zonder de verbinding met jezelf te verliezen. Laat jouw waterlijn zakken. Deel in het contact wat je van de ander gespiegeld krijgt. Geef aandacht aan je eigen gevoelens en die van de ander. Ongeacht de verschillen die er zijn. Je weet dat de ander een andere belevingswereld of werkelijkheid heeft, een eigen hechtingsgeschiedenis en andere behoeften.

Als de ander dan ook de bereidheid heeft aandachtig waar te nemen en te luisteren zonder zich aangevallen te voelen. Dan kun je zelfs in de trigger ervaring de ruimte voor elkaar creëren. Het vraagt om aanwezigheid, nederigheid, zelfbewustzijn en het kennen van onze eigen gevoeligheden, maniertjes en schaduwkanten. Ook al weet je hoe je dit creëert. De verleiding om vanuit onze automatische afweerreacties te reageren, ligt altijd op de loer. Ben je teveel getriggerd, richt dan eerst de aandacht naar binnen.

Een ontmoeting waarin wederkerigheid, kwetsbaarheid, gelijkwaardigheid en eerlijkheid de basis vormen. ‘Your perception of me is een reflection of you.’ ‘My reaction to you is an awareness of me.’ Ik ervaar deze manier van verbinding maken met mezelf en anderen als levenskunst. Hoe meer je dit weet, ervaart en doet, hoe vrijer je je in de relatie, situatie of omgeving kunt bewegen.

Groetjes,

Sirpa van der Steen – Ilsink

Praktijk De Vrije Kameleon

‘Laat het los, maak jezelf zichtbaar en vrij’

Foto gemaakt door Steef en Suus

The post Vrijheid in de praktijk: Blog 5, Groepsverbinding appeared first on De Vrije Kameleon.